poniedziałek, 14 czerwca, 2021

Czym jest franchising?

Przeczytaj koniecznie

Franchising, franczyza to pojęcia coraz częściej spotykane, choć wciąż pozostawiające pewne niejasności. Pod tymi pojęciami w praktyce często rozumie się szczególny system sprzedaży towarów lub świadczenia usług oraz pewną formę współpracy pomiędzy przedsiębiorstwami, jednak czym w istocie jest franchising? 

Genezy powstania franchisingu doszukiwać się można już w czasach starożytnych. Uważa się jednak, że po raz pierwszy franczyza pojawiła się w XII wiecznej Francji, kiedy to władze kościelne zastosowały „charters de franchise”, czyli prawo do korzystania z terenów leśnych w zamian za świadczenie pewnych usług, lub za wyznaczoną opłatę. Podstawa obecnego kształtu franchisingu wywodzi się z XIX wiecznych Stanów Zjednoczonych. Powstał on na bazie umów dystrybucyjnych, które to producenci zawierali z samodzielnie działającymi dystrybutorami. Polegały one na tym, że dystrybutorzy zobowiązywali się do wnoszenia stosownej opłaty w zamian za możliwość wyłącznej sprzedaży towaru producentów na określonym terytorium. Z biegiem czasu franchising rozwijał się coraz bardziej w kierunku udostępnienia nie tylko samego znaku towarowego, ale także koncepcji prowadzenia przedsiębiorstwa. W latach 50. XX wieku ukształtował się ostatecznie w USA i stał się popularny jako tak zwana „recepta na sukces”. W latach 60. XX wieku, w wyniku ekspansji amerykańskich koncernów franchising dotarł i zagościł w państwach zachodnioeuropejskich, z kolei w Polsce jego rozwój rozpoczął się około 20 lat temu i trwa po dzień dzisiejszy. 

We współczesnym rozumieniu franchising jest to forma współpracy na gruncie gospodarczym pomiędzy przedsiębiorcami, nawiązana na podstawie umowy franchisingu. Wyjaśnienia pojęcia franchisingu, ze względu na wielość i różnorodność definicji, najlepiej jest dokonać wskazując cechy charakterystyczne właściwe dla niniejszego stosunku. Na wstępie należy wskazać, że strony występujące w rzeczonej formie współpracy nazywane są franczyzodawcą oraz franczyzobiorcą. Franchising polega na tym, iż pierwszy z wymienionych podmiotów udostępnia prawa do korzystania ze swojego znaku towarowego lub usługowego, a także udziela franczyzobiorcy swojej wiedzy w zakresie utrwalonych w przedsiębiorstwie procedur dotyczących produkcji i rozwiązań organizacyjnych. Natomiast drugi z nich, zobowiązuje się z kolei do wnoszenia stosownych opłat za włączenie do sieci oraz za korzystanie z praw objętych pakietem franchisingowym. Przedsiębiorstwa franczyzobiorców należą do tak zwanej sieci, której są uczestnikami. Organizatorem sieci jest natomiast franczyzodawca, którego przedsiębiorstwu owa sieć jest podporządkowana. Dzięki jednakowemu oznaczeniu w ramach sieci i innych możliwych ujednoliceniach wynikających z różnych szczególnych form występowania franchisingu, wszystkie przedsiębiorstwa będące częścią sieci tworzą z zewnątrz jednolitą markę. Cechą charakterystyczną dla franchisingu jest także samodzielność prawna i ekonomiczna włączonych do sieci podmiotów. Przedsiębiorcy będący franczyzobiorcą prowadzą działalność w swoim własnym imieniu, na własny rachunek oraz samodzielnie ponosząc koszty prowadzenia przedsiębiorstwa. 

Franchising ze względu na szczególne właściwości dotyczące zakresu wpływu franczyzodawcy na działalność czy sposób wykonywania działalności można odpowiednio sklasyfikować. Przedstawione rozróżnienie wywodzi się z wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 28.01.1986r. (C-161/84) i na jego podstawie franchising dzieli się na:

  • Produkcyjny, który polega na tym, że uczestnik sieci wytwarza towary samodzielnie, jednak na podstawie posiadanych licencji i technologii produkcji organizatora sieci (franczyzodawcy). Wytworzone produkty pozwalają się skwalifikować jako tożsame jakościowo z towarami produkowanymi przez organizatora sieci. Następnie towary takie mogą zostać sprzedane pod oznaczeniami właściwymi dla organizatora sieci.
  • Dystrybucyjny, polega na wykorzystaniu przez uczestników sieci towarów pochodzących od jej organizatora, w lokalach oznaczonych symbolami odróżniającymi markę organizatora sieci. Działanie według tego schematu ma na celu ujednolicenie zasad dotyczących towarów sprzedawanych przez uczestników sieci. Zatem produkty są już nie tylko tożsame jakościowo, ale wręcz takie same. 
  • Usługowy, polega na świadczeniu przez uczestników sieci usług według standardów wykształconych przez organizatora sieci, z wykorzystaniem jego oznaczeń odróżniających. (przykładami takich działalności są najczęściej usługi hotelarskie, bankowe czy gastronomiczne). 
  • Mieszany, będący połączeniem wszystkich bądź kilku z wyżej wymienionych rodzajów.

Franchising jest instytucją wciąż dynamicznie rozwijającą się i ewoluującą. Jako przejaw współpracy pomiędzy przedsiębiorcami, będący szczególną formą sprzedaży towarów lub świadczenia usług niesie za sobą wiele korzyści, ale także wad. Wśród tych pierwszych wskazać można przede wszystkim ułatwienie dla franczyzobiorcy w postaci rozpoczęcia działalności w oparciu o wyrobioną renomę franczyzodawcy oraz wsparcie merytoryczne, techniczne i organizacyjne, przy jednoczesnym zachowaniu samodzielności prawnej. Uczestnik sieci uniknie zatem kosztów i nakładów na promocję, reklamę i budowanie własnego wizerunku na rynku, a także zostaje zaopatrzony w sprawdzoną wiedzę na temat prowadzenia działalności (know-how). Franczyzodawca z kolei jako organizator sieci ma możliwość zdobywania nowych rynków i umacniania swojej pozycji, przy jednoczesnym zmniejszeniu kosztów i odciążeniu od obowiązków związanych z prowadzeniem działalności. Jego rola polega bowiem na kontroli działania uczestników sieci i pobieraniu opłat z tytułu włączenia do sieci oraz udzielonych licencji. Do wad franchisingu należy ograniczenie samodzielności przedsiębiorców będących uczestnikami sieci. Pozostają oni pod stałą kontrolą organizatora sieci, a także nie mogą prowadzić działalności konkurencyjnej. Po stronie organizatora sieci występuje z kolei ryzyko zaistnienia zbytniej samodzielności, nielojalności czy niestaranności uczestnika sieci. Stosunek franchisingu opiera się bowiem w szczególności na kompromisie i wzajemnym zaufaniu. Pomimo istnienia wad i ryzyka wiążącego się z tego typu formą działalności, sama instytucja dostarcza wiele korzyści i możliwości, a także ułatwia obu stronom prowadzenie ich działalności gospodarczej, dlatego też franchising należy ocenić pozytywnie i dążyć do jego dalszego rozwoju. 

Autor: Mateusz Sobczak

Źródła:

S.Byczko, A.Jakubiec, J.Janeta, A.Kappes, P.Kanter, W.J.Kanter, B.Kucharski, U.Promińska, A.Rzetelska, M.Węgierski,  Prawo Gospodarcze i Handlowe, Warszawa 2020, red. W.J.Kanter s.655-669, 

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A61984CJ0161&qid=1611415284944

https://mfiles.pl/pl/index.php/Franchising

https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-czym-jest-franchising

- Advertisement -

Więcej artykułów

Zostaw odpowiedź

Please enter your comment!
Please enter your name here

Najnowsze artykuły