Odpowiedzialność karna za przestępstwa gospodarcze w Polsce

W polskim prawie karnym odpowiedzialność członków zarządu może zostać podzielona na dwie sytuacje. Pierwsza z nich występuje w sytuacji, gdy przestępstwo zostaje popełnione w związku ze sprawowaną przez członka zarządu funkcją. Znamiona drugiej sytuacji mają miejsce wtedy, gdy członek zarządu popełnia przestępstwo niezwiązane ze sprawowaną przez siebie funkcją, ale do realizacji czynu karalnego wykorzystuje swoją uprzywilejowaną pozycję w spółce.

Najpopularniejsze przestępstwa członków zarządu 

Według prowadzonych przez Policję statystyk najczęstszym przestępstwem powodującym odpowiedzialność karną członka zarządu jest przestępstwo z art. 300 Kodeksu Karnego tj. Kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Należy nadmienić, że jest to czyn, który jest przestępstwem umyślnym tzn. musi zostać popełniony z konkretnym zamiarem. Nad wyraz powszechne są także przestępstwa ujęte przez ustawodawcę w art. 301 oraz art. 302 KK. Przepisy karne, które cieszą się sporą popularnością zostały również zawarte w Kodeksie Spółek Handlowych. Przykładem tego jest art. 586, mówiący o tym, że za niezgłoszenie wniosku o upadłość w odpowiednim terminie członek może podlegać grzywnie, karze ograniczenia wolność bądź karze pozbywania wolności do roku. 

Wspomniane wyżej statystyki wskazują także na stosunkową dużą ilość spraw z art. 296 KK, którego dyspozycja stanowi, iż  członek zarządu wyrządzając znaczną szkodę spółce tj. według art. 115 §7 KK powyżej 200 tysięcy zł przez nadużycie swojej pozycji lub niedopełnienia ciążącego na nim obowiązku może zostać skazany na karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Istotnym jest także, że szkodą w rozumieniu art. 296 KK może być nie tylko uszczerbek w istniejącym majątku tzw. damnum emergens (np. zniszczenie sprzętu należącego do spółki), ale także utracona korzyść tzw. lucrum cessans (np. niedoprowadzenie do kontraktu mogącego przynieść istotny przychód).

Nie możemy również zapomnieć o jednym z bardziej powszechnych przestępstw, które przez ustawodawcę zostało zawarte w art. 284 §2 KK, czyli przywłaszczenie cudzej rzeczy ruchomej, w skrócie mówiąc realizacja znamion tego czynu ma miejsce gdy członek zarządu otrzymuje służbowego laptopa, a oddaje go np. swojemu dziecku. 

    Odpowiedzialność karna podmiotów zbiorowych

Polska specyfika odpowiedzialności karnej członków zarządu spółki przeważa nad odpowiedzialnością karną podmiotu zbiorowego, co jest sytuacją przeciwną do zaawansowanej odpowiedzialności karnej spółek chociażby w prawie brytyjskim. W Wielkiej Brytanii czyny karalne realizowane przez spółki spotykają się głównie z odszkodowaniami zasądzonymi na rzecz pokrzywdzonych przez zachowanie niezgodne z prawem. W Polsce natomiast istnieje ustawa z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary i samo jej uzasadnienie w sposób dość oczywisty wykazuje co grozi takiemu podmiotowi za czyny niezgodne z prawem, ponieważ Ustawa ta określa zasady odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, jako przestępstwa lub przestępstwa skarbowe oraz zasady postępowania w przedmiocie takiej odpowiedzialności. Czyny stypizowane w ustawie to np. przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu, obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi, ale także przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów (w Kodeksie karnym zawierają się one pomiędzy art.270 a art.273)

Odpowiedzialność podmiotów wymienionych w tej ustawie zachodzi dopiero, gdy zostaną spełnione wszystkie trzy przesłanki wymienione w ustawie łącznie. Na sam przód wysuwa się oczywiście bezprawność czynu, czyli według definicji ustawowej czyn zabroniony, którym jest zachowanie osoby fizycznej działającej w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia lub obowiązku do jego reprezentowania, podejmowania w jego imieniu decyzji lub wykonywania kontroli wewnętrznej albo przy przekroczeniu tego uprawnienia lub niedopełnieniu tego obowiązku, dopuszczonej do działania w wyniku przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez osobę, o której mowa powyżej, działającej w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego, za zgodą lub wiedzą osoby, o której mowa powyżej, będącej przedsiębiorcą, który bezpośrednio współdziała z podmiotem zbiorowym w realizacji celu prawnie dopuszczalnego, o ile zachowanie to przyniosło lub mogło przynieść podmiotowi zbiorowemu korzyść, chociażby niemajątkową.

Istotnym jest uchwalony w ustawie zakres odpowiedzialności za przestępstwa wymienione w wyżej wspomnianej ustawie, ponieważ przedział kwot rozpoczyna się od tysiąca złotych, a kończy na pięciu milionach. Kara zasądzona na podstawie ustawy nie może być jednak wyższa niż 3% przychodu uzyskanego przez sprawcę w roku obrotowym kiedy to został ten czyn popełniony.

Na bazie powyższych rozważań można zauważyć, że polski system prawa karnego skupia się głównie na odpowiedzialności karnej osób fizycznych jednak występowały również próby odpowiedzialności szeroko rozumianych osób prawnych.

Autor: Konrad Nowicki 

Źródła:

  1. Ustawa Kodeks Karny z 6 czerwca 1997 r.
  2. https://kancelaria-skarbiec.pl/publikacje/odpowiedzialnosc-karna-osoby-prawnej-za-czyn-jej-reprezentanta.html
  3. https://www.chwp.pl/nasze-publikacje/odpowiedzialnosc-karna-czlonkow-zarzadu/
  4. https://statystyka.policja.pl/st/kodeks-karny/przestepstwa-przeciwko-17/63929,Udaremnienie-lub-uszczuplenie-zaspokojenia-wierzycieli-art-300.html
- Advertisement -

Więcej artykułów

Zostaw odpowiedź

Please enter your comment!
Please enter your name here