Powództwo przeciwegzekucyjne w postępowaniu cywilnym

W obrocie gospodarczym najpowszechniejszą drogą do wyegzekwowania swoich roszczeń wynikających np. z nieopłaconych przez kontrahenta faktur jest skierowanie powództwa na drogę postępowania sądowego, często – zwłaszcza w uproszczonych formach postępowania – zakończone wydaniem nakazu zapłaty. Między stronami takiego postępowania powstaje stosunek prawny, w którym jedna strona jest wierzycielem, druga natomiast dłużnikiem. Po uprawomocnieniu się nakazu zapłaty wierzyciel najprawdopodobniej skieruje wniosek o nadanie mu klauzuli wykonalności i z takim tytułem prawnym będzie mógł rozpocząć egzekucję komorniczą z majątku dłużnika. Klauzulą wykonalności sąd może opatrzyć również inne dokumenty, jak chociażby akt notarialny. Co w takiej sytuacji może zrobić dłużnik, który kwestionuje zasadność dochodzonego roszczenia, ale z różnych przyczyn nie był w stanie skutecznie bronić swoich praw jeszcze przed uzyskaniem przez wierzyciela tytułu wykonawczego? Z pomocą przychodzi powództwo przeciwegzekucyjne uregulowane w art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego. 

Charakter prawny powództwa przeciwegzekucyjnego

Powództwo to rodzi możliwość ukształtowania prawa, dając dłużnikowi możliwość merytorycznej obrony przed egzekucją (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1985 r. III CZP 14/85). Powództwo przewidziane w art. 840 § 1 KPC jest powództwem o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, a nie powództwem o pozbawienie wykonalności tytułu egzekucyjnego. A zatem jego przesłanką materialnoprawną jest istnienie tytułu wykonawczego, więc istnienie klauzuli wykonalności nadanej tytułowi egzekucyjnemu. Jeżeli tytuł wykonawczy nie istnieje, powództwo o pozbawienie go wykonalności jest oczywiście bezprzedmiotowe. Do postępowania wszczętego powództwem przeciwegzekucyjnym zastosowanie mają przepisy ogólne dotyczące postępowań rozpoznawczych m.in. w zakresie wymogów formalnych pism procesowych czy wyłączenia sędziego. 

Legitymacja do złożenia powództwa

Legitymowanym do złożenia powództwa przeciwegzekucyjnego jest dłużnik wskazany w tytule wykonawczym będącym podstawą egzekucji, jego następcy prawni, jeżeli skierowano przeciwko nim egzekucję, a także na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego kurator dłużnika, prokurator oraz organizacja pozarządowa. Prawo do skierowania powództwa przeciwegzekucyjnego przysługuje dłużnikowi w sytuacji, kiedy uważa, że klauzula wykonalności została nadana tytułowi egzekucyjnemu w sposób nieprawidłowy lub jeżeli już po wydaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, które powoduje, że orzeczenie nie może być dalej egzekwowane (np. dłużnik wywiązał się z obowiązku spłaty poza postępowaniem egzekucyjnym).

Zarzuty w powództwie przeciwegzekucyjnym

Przesłankami do skutecznego podważenia tytułu wykonawczego wykonalności są udowodnione przez dłużnika w postępowaniu zarzuty: nieistnienia zobowiązania (w przypadku zobowiązania niestwierdzonego wyrokiem sądu),  istnienia zobowiązania w innej (mniejszej) wysokości, zarzut niewymagalności roszczenia, zarzut nieważności oświadczenia dłużnika o poddaniu się egzekucji czy chociażby zarzut potrącenia innej wierzytelności lub przedawnienia roszczenia.  Warto pamiętać, iż z art. 6 Kodeksu cywilnego wynika zasada, iż to na stronie, która z faktów wywodzi skutki prawne, ciąży obowiązek ich udowodnienia, a więc to dłużnik będzie zobowiązany do przedstawienia przed sądem dowodów, iż przysługują mu zarzuty względem wierzyciela i w związku z tymi zarzutami jego wierzytelność nie powinna być egzekwowana. Warto pamiętać, aby w pozwie wskazać wszystkie zarzuty pod rygorem braku możliwości skorzystania z nich w przyszłości.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 lipca 2012 roku (sygn. II CSK 760/11) stwierdził, iż „powództwo opozycyjne nie prowadzi do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy zakończonej prawomocnym lub natychmiast wykonalnym orzeczeniem sądowym. Jego celem jest pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, nie zaś podważenie treści orzeczenia sądowego, które zaopatrzono w klauzulę wykonalności”.

Powództwo przeciwegzekucyjne stanowi ostatnią formę ochrony dłużnika przed niezasadnymi roszczeniami jego wierzycieli w sytuacji, kiedy np. powodu nieuwagi uchybił on terminom procesowym do złożenia sprzeciwu od nakazu zapłaty, a dochodzone roszczenie jest oczywiście bezzasadne. Każdy działający na rynku przedsiębiorca zapewne spotkał się w swojej praktyce z nierzetelnymi kontrahentami, którzy nieterminowo realizowali swoje zobowiązania. Szybkość i skuteczność dochodzenia roszczeń pieniężnych niewątpliwie działa na korzyść systemu gospodarczego, ale nie można przy tym zapominać o prawie dłużnika do ochrony swojego majątku, a to właśnie prawo realizuje powództwo przeciwegzekucyjne. 

Autor: Marcin Kukuć

Źródła

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Red. prof. Andrzej Zieliński

- Advertisement -

Więcej artykułów

Zostaw odpowiedź

Please enter your comment!
Please enter your name here