poniedziałek, 14 czerwca, 2021

Program polskiej energetyki jądrowej – właściwy kierunek transformacji energetycznej?

Przeczytaj koniecznie

Dnia 2 października 2020 r. Rada Ministrów przyjęła Uchwałę w sprawie aktualizacji programu wieloletniego pod nazwą „Program polskiej energetyki jądrowej” (dalej – PEJ), opublikowany w Monitorze Polskim 16 października 2020 r. (poz. 946) na lata 2020-2033 z perspektywą do roku 2040, która ma na celu przedstawienie państwowej polityki dywersyfikacji źródeł energii oraz przygotowaniem państwa polskiego na rozwój energetyki jądrowej poprzez budowę bloków PWR (pressurized water reactor, reaktory wodne ciśnieniowe). 

WSTĘP

Na 68 stronach przedstawiono kierunek działań Polski w zakresie budowy polskich bloków jądrowych i ostatecznie czerpania energii oraz ciepła z łańcuchowej reakcji jądrowej. Sam program podzielono na 2 główne części – „Cel Programu” oraz „Zadania”.

CEL 

Celem PEJ jest budowa oraz oddanie do eksploatacji w Polsce elektrowni jądrowych o łącznej mocy zainstalowanej od ok. 6 do ok. 9 GWe w oparciu o wodne ciśnieniowe reaktory jądrowe generacji III oraz III (+). Podobnie jak program z 2014 roku program oparto na trzech filarach: bezpieczeństwo energetyczne, klimat i środowisko, ekonomia. Rząd podjął decyzję, aby zdywersyfikować źródła energii i ciepła, co w perspektywie 30-letniej ma doprowadzić do zamykania elektrowni opartych na węglu brunatnym i kamiennym oraz na zwiększeniu udziału atomu, OZE, gazu, biogazu i biomasy w łącznym bilansie energetycznym.

Program zauważa wiele zalet energetyki jądrowej jak np.: ogromnego udziału w walce z globalnym ociepleniem tzn. brak jakiejkolwiek emisji CO2 do atmosfery, najniższe koszty eksploatacji wśród wszystkich źródeł energii dostępnych ludzkości oraz widoczna redukcja cen energii u końcowego odbiorcy, a także wysokie bezpieczeństwo takich jednostek.

Przede wszystkim program uzasadnia wybór technologii dla elektrowni typu PWR wobec innych technologii. Przesłanki za budową elektrowni jądrowych wodnych ciśnieniowych wyraża się przede wszystkim m.in. w bezpiecznym i sprawdzonym funkcjonowaniu takich jednostek, ich bezawaryjność, wysoka efektywność produkcji energii i ciepła oraz mniejszy obszar oddziaływania radiacyjnego w przypadku ewentualnej awarii takiej jednostki.

Określono także lokalizacje dla możliwych inwestycji jądrowych, znajdujące się przede wszystkim w bliskim położeniu ciągłego dostępu do źródła wody, a przez to należy rozumieć rzekę Wisłę i Odrę oraz obszary nadmorskie. Rycina udostępniona w PEJ przedstawiona poniżej najlepiej zwizualizuje typowane przez rząd lokalizacje. Co więcej z ostatnich informacji rządowych (Ministerstwa Klimatu) wyróżniono 2 najbardziej prawdopodobne i zalecane lokalizacje – Żarnowiec oraz Bełchatów. 

Opracowanie Departamentu Energii Jądrowej

ZADANIA

Program przewiduje rozwój szeroko pojętej infrastruktury energetyki jądrowej skupionej na przystosowaniu polskiej technologii i personelu to budowy, funkcjonowania i zachowania bezpieczeństwa w eksploatacji bloków jądrowych PWR. Planuje się utworzenie nowych dróg, kolei, transportu lotniczego, sieci przesyłowych, wodociągów, kanalizacji oraz inwestycji nadmorskich w celu odbioru wielkogabarytowych przedmiotów potrzebnych do utrzymania elektrowni jądrowych.  Co więcej Polska będzie musiała zwrócić uwagę na obrót odpadem radioaktywnym, a przez to przeanalizować czy obecne funkcjonowanie Zakładu Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych będzie wystarczające dla odbioru odpadu z przyszłych elektrowni i czy nie wyniknie potrzeba utworzenia nowych miejsc składowania odpadów radioaktywnych w innych rejonach Polski.

Tym samym należy również zwrócić uwagę na wzmocnienie dozoru znajdującego się w gestii Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki (swoistego regulatora prawa nuklearnego w Polsce). Niesie to za sobą rozwój osobisty personelu, czy też szkolenia dla nowej kadry. Wobec tego pojawienie się energetyki jądrowej wymusi rewizję legislacji regulującej obrót materiałem radioaktywnym jak np. ustawa – prawo atomowe oraz ustawa o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących, a także regulacji wykonawczej do ustaw.

Nie są to oczywiście wszystkie istotne zmiany. Przygotowanie Polskiej gospodarki do obsługi elektrowni jądrowych będzie wymagało dużych nakładów szkoleniowych i finansowych, aby przygotować społeczeństwo polskie na odbiór nowego źródła energii. Po szczegółowe informacje zachęcam do zagłębienia się w Polski Program Energetyki Jądrowej.

PWR A SMR – NOWE MOŻLIWOŚCI?

W podrozdziale konstrukcje w opracowaniu rząd negatywnie wyraził się o najnowszych technologiach małych modułowych reaktorów (SMR – small modular reactor) przewidując ich funkcjonowanie na rok 2040, co przy obecnym stanie wiedzy i rozwoju technologicznego energetyki jądrowej nie jest prawdą. Obecne badania w technologiach SMR są obiecujące, a elektrownie funkcjonujące w tej technologii mają być oddawane do użytku już pod koniec obecnej dekady, a nie w latach 40 XXI w. jak twierdzi rząd. 

Co więcej trwają badania nad tańszymi i konkurencyjnymi jednostkami, mające się pojawić do końca tego dziesięciolecia – jak technologia Natrium przy współpracy z amerykańskim przedsiębiorstwem TerraPower LLC, projektująca reaktory w technologii SFR (sodium fast reactor) o mocy nawet 500 MWe przy niższych kosztach obsługi oraz zwiększonej automatyzacji.

Należy wskazać, że rząd nie będzie brał pod uwagę̨ reaktorów SMR o charakterze demonstratorów technologii, budowanych w państwach nienależących do OECD oraz o nietypowych zastosowaniach, np. pływająca EJ, tym samym zamykając się na napływ nowych technologii w tym zakresie z zagranicy, co w perspektywie wieloletniej, którą przedstawia rząd również nie jest postępowaniem właściwym. Otwarcie się Polski na nowe technologie jądrowe mogłoby zachęcić potencjalnych inwestorów to budowy mniejszych jednostek energetycznych np.: w bezpośrednim przyłączu do fabryki czy innej formy funkcjonowania przedsiębiorstwa, co dałoby ogromne możliwości produkcyjne za ułamek cen energii, które są oferowane przedsiębiorcom obecnie. 

Prowadzi to do konkluzji, że technologia, którą chce wprowadzić rząd w przedłożonym wieloletnim przedsięwzięciu (rozciągające się w pewnych aspektach konwersji energetycznej i inwestycji nawet do 2050 roku), będzie w okresie jej zrealizowania (oddanie pierwszego bloku elektrowni ma nastąpić w 2033 roku) już przestarzała. IV generacja reaktorów jądrowych odegra za parę lat ogromną rolę w transformacji energetycznej i walki z globalnym ociepleniem, na co wskazuje wiele opracowań i badań NEA, WNA, ENEA oraz OECD. Pojawia się także tendencja likwidacji dużych bloków jądrowych (Niemcy, Szwecja).

OPINIA

Opinię zdecydowałem się podzielić na dwie części, ponieważ sam PEJ to akt w gruncie rzeczy skomplikowany i kompleksowy, a z tego powodu nie zwracający uwagi na prywatnoprawny aspekt korzystania z energii jądrowej.

Pierwszą część jako implementację energetyki jądrowej na polski rynek mocy, a przez to dywersyfikację źródeł energii Rzeczypospolitej Polskiej, należy uznać w pełnej rozciągłości za pozytywne. Działania, badania, planowanie oraz przygotowanie inwestycji i funduszy w celu budowy chociaż jednej działającej komercyjnie elektrowni jądrowej jest ogromnym krokiem naprzód dla polskiej gospodarki i nauki oraz, co więcej pozwala na uniezależnienie się od importowania energii od innych państw. Niesie to ze sobą wiele skutków politycznych, przede wszystkim na arenie międzynarodowej.

Druga część opinii ma charakter negatywny. W rzeczywistości Program Polskiej Energetyki Jądrowej nie wnosi absolutnie nic nowego ani w zakresie technologii, czy też infrastruktury. Podobne rozwiązania widzimy już w wielu krajach Unii Europejskiej, w szczególności u naszych bliskich sąsiadów jak Czechy i Słowacja, gdzie bloki jądrowe efektywnie produkują bezpieczną energię jądrową już od wielu lat. Program to próba zachowawczej i ewolucyjnej zmiany w celu dywersyfikacji źródeł energii. Brak jest w programie pomysłów na nowe technologie dla energetyki jądrowej np.: stawianie na bardziej rozproszone, a nawet mobilne źródła energii jądrowej. Rząd odgórnie przyjął, że technologia IV generacji reaktorów pojawi się bliżej 2040 roku niż za parę lat, a w ten sposób polska gospodarka może stracić na innowacyjności. Czas pokaże, czy tak się stanie w rzeczywistości.

Nie widać również wsparcia dla prywatnych przedsiębiorców chcących zainwestować w energetykę jądrową. Całość planu sprowadza się do budowy wysokoenergetycznych bloków jądrowych, które w najlepszym wypadku (tzn. scenariusza nr 1 dla implementacji elektrowni) da Polsce 27% całkowitego udziału w produkcji energii elektrycznej i to do roku 2045. Scenariusz ten wydaje się na ten moment mało prawdopodobny, wskazując na obecne i przeszłe tempo prac polskiego rządu w tym kierunku.

PODSUMOWANIE

Na obecny moment należy uznać, że obrany przez rząd kierunek jest co do istoty dobry, jednakże nie wystarczający, bo nie przewiduje istotnych elementów z zakresu obrotu gospodarczego, czy relacji w partnerstwie publiczno-prywatnym oraz użytkowania energii jądrowej w mikroskali, za niższe koszty, ale za to bazujący na najnowszych technologiach wykorzystania atomu w energetyce. 

Opracowanie Departamentu Energii Jądrowej

Potwierdza się jedno. Atom w dalszym ciągu pozostaje jedynym najbezpieczniejszym, w całości bezemisyjnym i najefektywniejszym źródłem pozyskiwania energii oraz ciepła. Oznacza to, że każdy podjęty w tym zakresie kierunek należy ocenić pozytywnie. Chociaż nie zawsze ten kierunek w pełni będzie oddawał możliwości zastosowania tych technologii w praktyce i w powszechnym obrocie gospodarczym.

Zachęcam do zapoznania się z grafiką przygotowaną przez Departament Energii Jądrowej, która graficznie porządkuje przedstawione w tym artykule informacje.

Autor: Jakub Steciuk

https://monitorpolski.gov.pl/M2020000094601.pdf

https://www.gov.pl/web/polski-atom/program-polskiej-energetyki-jadrowej

https://natriumpower.com

https://www.terrapower.com

- Advertisement -

Więcej artykułów

Zostaw odpowiedź

Please enter your comment!
Please enter your name here

Najnowsze artykuły