Skazany za gwałt czy zgwałcenie? – o pojęciach „tożsamych”

Przeglądając Internet możemy napotkać się z wieloma artykułami dotyczącymi przestępstwa gwałtu i zgwałcenia. Jednakże wielu z nas nie zdaje sobie sprawy, że często pojęcia te używane są zamiennie, co jak się okazuje, jest kardynalnym błędem, albowiem są to wyrazy o zupełnie odmiennym znaczeniu. 

Zagłębiwszy się w temat, napotkałam na jeden z artykułów, w którym były sędzia piłkarski został skazany za zgwałcenie dwunastolatki. Artykuł przykuł moją uwagę z tego względu, że zarówno gwałt, jak i zgwałcenie używane było zamiennie, co na gruncie języka prawniczego ma istotne znaczenie, o czym dowiemy się dalej. 

Czym jest zgwałcenie?

Przestępstwo zgwałcenia uregulowane zostało w art. 197 Kodeksu Karnego i ujęte jest następująco:

 § 1. Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza inną osobę do obcowania płciowego, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. 

Zatem ujmując to syntetycznie możemy powiedzieć, że przestępstwo zgwałcenia polega na zmuszaniu kogoś przemocą do stosunku płciowego. Warto tu nadmienić, że paragraf drugi przepisu również uwzględnia  wykonanie lub poddanie się “innej czynności seksualnej”. 

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 maja 2008 r., sygn. V KK 139/08  stwierdził, że “inna czynność seksualna” to zachowanie nie mieszczące się w kategoriach „obcowania płciowego”, które związane jest z szeroko rozumianym życiem płciowym człowieka, polegające na kontakcie cielesnym sprawcy z pokrzywdzonym lub przynajmniej na cielesnym i mającym charakter seksualny zaangażowaniu ofiary. Oznacza to, że “inną czynnością seksualną” może być np. zmuszanie do samogwałtu. 

Ponadto, art. 197 Kodeksu karnego wprowadza tzw. typy kwalifikowane przestępstwa zgwałcenia, a należą do nich: zgwałcenie zbiorowe, pedofilskie, kazirodcze oraz te ze szczególnym okrucieństwem. Charakteryzują się tym, że są zagrożone surowszą karą. 

Co ciekawe, za przestępstwo zgwałcenia uznawana jest również sytuacja, w której partner godzi się na współżycie, lecz nie godzi się na formę odbywanego stosunku, zaś sprawca ją do tego zmusza.

A co z gwałtem? 

W orzecznictwie Sądu Najwyższego można napotkać na dość duże rozbieżności w kwestii wykładni pojęcia gwałtu. Niemniej jednak za trafne uznano stanowisko w uchwale SN z dnia 30 czerwca 2008 r., w którym za gwałt uważa się każde bezprawne zachowanie z użyciem siły.

Przestępstwo gwałtu uregulowane zostało w art. 130 § 3 Kodeksu wykroczeń. W przepisie tym mamy do czynienia z tzw. gwałtem na osobie, czyli kwalifikowanej formie przemocy wobec drugiego człowieka, który charakteryzuje się użyciem  siły fizycznej o wysokim natężeniu mogącym spowodować realne niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia człowieka. 

Gwałt a przemoc 

W dalszej części warto również przytoczyć również art. 280 Kodeksu karnego, który dotyczy przestępstwa przemocy na osobie (rozbój). W orzecznictwie można napotkać problem, czy oba pojęcia mają charakter tożsamy. Wynika to z faktu, że w języku ogólnym “gwałt” to “przemoc, bezprawie dokonane przy użyciu siły fizycznej lub moralnej”, a inne rozwiązanie (tj. przyjęcie wykładni niesynonimicznej) skutkowałoby negatywnymi następstwami w postaci “przepołowienia” przestępstwa rozboju. 

Za uznaniem pojęć “przemoc” i ‘gwałt” za tożsame przemawia również dyrektywa interpretacyjna w postaci domniemania języka potocznego w ramach wykładni językowej, od której odstępstwa dozwolone są jedynie w szczególnych sytuacjach. 

“Zgwałcenie to nie gwałt, a gwałt to nie zgwałcenie”

Reasumując, należy pamiętać, że choć w języku potocznym pojęcie gwałtu i zgwałcenia uznawane jest za synonimiczne, to na gruncie języka prawniczego ma zasadnicze znaczenie. To, co różni oba pojęcia jest przede wszystkim regulacja, albowiem przestępstwo gwałtu regulowane jest w Kodeksie wykroczeń a przestępstwo zgwałcenia odszukamy w przepisach Kodeksu karnego. A co do kwestii gwałtu na osobie i przemocy tu ze względów tradycji polskiego prawa karnego powinniśmy uznawać się za pojęcia tożsame, z zastrzeżeniem, że pogląd ten może być kwestionowany. 

Autorka: Joanna Osowska

Źródła:

https://www.niebieskalinia.pl/pismo/wydania/dostepne-artykuly/5036-przestepstwo-zgwalcenia-w-polskim-prawie-karnym

https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/50592/duda_durbas_o_synonimicznosci_znamion_przemoc_wobec_osoby_2009.pdf?sequence=1&isAllowed=y

https://sip.lex.pl/komentarze-i-publikacje/glosy/pojecie-gwaltu-na-osobie-w-rozumieniu-art-130-3-k-w-glosa-do-uchwaly-385939680

- Advertisement -

Więcej artykułów

Zostaw odpowiedź

Please enter your comment!
Please enter your name here