poniedziałek, 14 czerwca, 2021

Własność i ochrona prawna programów komputerowych

Przeczytaj koniecznie

Stopniowa cyfryzacja świata i rynku od dekady staje się faktem, a nagły wybuch pandemii koronawirusa w ubiegłym roku zdaje się jedynie przyśpieszać ten proces. Z uwagi na postępującą cyfryzację naszych codziennych obowiązków w wielu sferach życia, warto zastanowić się jak właściwie ukształtowane są obowiązujące regulacje prawne, dotyczące prawa własności i ochrony programów komputerowych.

Czym jest program, i dlaczego jest to utwór?

Odpowiedź dla wielu osób, z pewnością może wydać się nieoczywista. Zdawać by się mogło, że ochronę prawną programów komputerowych powiązać należy z prawem patentowym, ze względu na wskazywany przez intuicję techniczny charakter zagadnienia. Jednak prawodawca polski, podążając za międzynarodowym trendem powiązał to zagadnienie z przepisami dotyczącymi praw autorskich. 

Na gruncie prawa międzynarodowego, na podstawie konwencji berneńskiej (Akt paryski z dnia 24 lipca 1971 r.), programy komputerowe są chronione tak jak dzieła literackie. Polskie prawo, a szczególnie ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej zwana Pr.Aut.) nie nadąża za postępem technologicznym. W polskim porządku prawnym brak jest definicji legalnej pojęcia „programu komputerowego”. Oczywiście zbyt sztywne ramy językowe mogłyby rodzić konieczność częstych nowelizacji tego pojęcia, by swoim zakresem obejmowało dostateczną ilość innowacyjnych elementów. Zaznaczyć należy, że nie jest to jednak regułą i część państw, wśród nich przykładowo Stany Zjednoczone (Title 17 of the U.S. Code, § 101), zdecydowały się na wprowadzenie definicji legalnej tego pojęcia.  

Polski prawodawca nie zostawia tej kwestii całkowicie otwartej, wymieniając w art. 1 ust. 2 pkt 1 Pr. Aut. elementy, z którymi możemy powiązać interesujące nas pojęcie. Są to mianowicie utwory: „wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi”. Natomiast art. 74 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że: „programy komputerowe podlegają ochronie jak utwory literackie, o ile przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej.” 

Powyższe rozważania można podsumować następująco: program komputerowy podlega ochronie na podstawie prawa autorskiego, jeżeli spełnia przesłanki ogólne z art. 1 ust. 1. Musi mieć więc twórczy i indywidualny charakter, oraz zostać ustalony w jakiejkolwiek postaci.

Co podlega ochronie? 

Zgodnie z art. 21 PrAut. „Ochroną objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia”, czyli w tym przypadku będą to: kod źródłowy, wynikowy czy dokumentacja projektowa programu. Nadmienić należy fakt, iż ochronie podlega tylko „twórczy” fragment kodu, nie jego całość. Protekcja dotyczy zarówno produktu finalnego, jak i przygotowawczego materiału projektowego (zgodnie z art. 3 Pr. Aut. oraz art. 1 ust. 1 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/24/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych). 

Pozbawione ochrony będą natomiast: odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne.” Jest to z pewnością korzyść dla dynamicznie rozwijającej się branży IT, taki sposób uregulowania uniemożliwia jakiekolwiek próby monopolizacji rynku. Warto również zaznaczyć, że ochronie nie podlegają projekty graficzne interfejsu programów komputerowych. Zagadnienie to było przedmiotem postępowania przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości, w sprawie C-393/09 – Bezpečnostní softwarová asociace – Svaz softwarové ochrany przeciwko Ministerstvu kultury. Uznano, iż interfejs nie stanowi „formy wyrażenia programu” i dlatego też, nie podlega ochronie na podstawie przepisów o prawie autorskim.

Własność programów komputerowych.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 Pr.Aut, ochrona prawna przysługuje twórcy programu komputerowego, a w przypadku wielu autorów, ich udziały są równe (art. 2 ww. dyrektywy PE). Oczywiście absolutyzm takiego rozwiązania byłby zgubny dla każdego, kto chciałby skorzystać z usług informatyków, dlatego też na podstawie art. 74 ust. 3 Pr.Aut., jeśli program został stworzony przez pracownika w zakresie wykonywanych przez niego obowiązków, prawa majątkowe przysługują pracodawcy

Jeśli jednak jest to zadanie zlecone freelancerowi, przeniesienie praw autorskich na zleceniodawcę powinno być uregulowane w treści zawartej umowy.

Sprawa patentów.

Na zakończenie, warto zaznaczyć rosnące znaczenie działalności Europejskiego Urzędu Patentowego (EUP), i to pomimo, iż art. 52 pkt 2 lit. c Konwencji o udzielaniu patentów europejskich bezsprzecznie wyklucza możliwość opatentowania programów komputerowych „jako takich”. 

Na gruncie dotychczasowych decyzji możemy stwierdzić, iż dopuszczalna jest rejestracja tych programów, które powodują: „dalszy skutek techniczny”. Trudno tutaj o przejrzystą definicję, jednak głównie chodzi o spowodowanie przez dany program materialnego, fizycznego rezultatu, tak by był on elementem składowym jakiegoś dłuższego procesu. Wówczas jego opatentowanie jest dopuszczalne. Taka liberalna, otwarta definicja zdaje się jednak nie być jeszcze zbyt popularna w naszym kraju. 

Autor: Cyprian Olszewski

Źródła:

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. 1994 Nr 24 poz. 83)

Wyrok z dnia 22.12.2010 r. — sprawa C-393/09 wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 22 grudnia 2010 r.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/24/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych (Wersja skodyfikowana) 

Jarosław Jezierski:

  • „Ochrona programów komputerowych w prawie własności intelektualnej – część I”
  • „Ochrona programów komputerowych w prawie własności intelektualnej – część II”

Mikołaj Lech, „Prawa autorskie do programu komputerowego. Które elementy software’u podlegają ochronie?

- Advertisement -

Więcej artykułów

Zostaw odpowiedź

Please enter your comment!
Please enter your name here

Najnowsze artykuły