piątek, 22 października, 2021

Zniesławienie i zniewaga w internecie, czyli o problemach XXI wieku

Przeczytaj koniecznie

W dobie prężnie rozwijającej się technologii oraz rosnącego zainteresowania wszelkimi usługami internetowymi zauważyć można wzrost przestępczości w Internecie. Mowa tu głównie o przestępstwach zniesławienia i zniewagi, które związane z poczuciem anonimowości, powodują iż sprawca czuje się nieuchwytny i bezkarny wobec wymiaru sprawiedliwości. 

Co to jest zniesławienie?

Zgodnie z art. 212 Kodeksu karnego zniesławieniem (inaczej pomówieniem) jest takie zachowanie, w którym sprawca bezpodstawnie zarzuca pomawianemu określone negatywne zachowanie, przypisuje mu nieprawdziwą cechę, czyn lub pogląd lub fałszywie oskarża o popełnienie przestępstwa. 

Co istotne, elementem przestępstwa zniesławienia jest ugodzenie w dobre imię pokrzywdzonego, co powoduje utratę zaufania do niego. Osoba pomawiana nie musi zostać wymieniona z imienia i nazwiska, ale ważne jest aby zostały ujawnione jej takie cechy, które pozwolą na niewątpliwe zidentyfikowanie tej osoby przez innych. 

Kolejną niemniej ważną kwestią jest to, iż aby było można mówić o pomówieniu wystarczającym jest, że fakty dyfamujące zakomunikowane zostaną osobie trzeciej, nie zaś tylko pokrzywdzonemu. Oznacza to, że wystarczy zakomunikowanie to jednej osobie. Jednakże znaczącym jest fakt, że komunikat ten nie może być postrzegany subiektywnie. Przede wszystkim musi narażać na utratę zaufania lub poniżać w opinii publicznej, niezależnie od skutku. 

W przypadku tej pierwszej kwestii, tj. zachowania, które postrzegane czysto subiektywnie, ma na celu zranienie uczuć i obrazę pokrzywdzonego mowa jest o przestępstwie z art. 216 Kodeksu karnego, czyli przestępstwie zniewagi. 

Zniesławienie a zniewaga

Niewątpliwe jest to, że zniewaga bardzo często powiązana jest zniesławieniem. Wynika to z faktu, iż w obu przypadkach mamy do czynienia z poniżeniem lub ugodzeniem w osobę pokrzywdzonego. Niemniej – jak już wspomniałam – to co różni oba przestępstwa jest cel. W przypadku zniesławienia sprawca swoim działaniem pragnie doprowadzić do umniejszenia autorytetu pokrzywdzonego lub utratę do niego  zaufania przez społeczeństwo. Z kolei w kwestii zniewagi celem jest przede wszystkim obraza i zranienie uczuć pokrzywdzonego. 

Warto również zwrócić uwagę na to, że przestępstwo zniewagi bardzo często idzie w parze z przestępstwem naruszenia nietykalności cielesnej, która uregulowana została w art. 217 Kodeksu karnego. Chodzi tu przede wszystkim o zachowanie urągające osobie pokrzywdzonej, np. wymierzenie policzka. 

A znieważenie?

Znieważenie jest pojęciem rozumianym bardzo szeroko. Obejmuje ono zachowania, które demonstracyjnie wyrażają pogardę wobec drugiej osoby. Znieważyć można w różny sposób, tj. ustnie, pisemnie czy nawet gestem (jeżeli uznawany jest w danym środowisku za obraźliwy). Jednakże – co istotne – znieważenie nie może być postrzegane jedynie subiektywnie. Przestępstwo znieważenia musi być postrzegane stricte obiektywnie, np. poprzez użycie słów powszechnie uznawanych za obraźliwe lub wykonywanie gestów nieakceptowanych przez społeczeństwo. 

Zniesławienie i zniewaga a Internet

Jak wspomniano we wstępie – rozwój nowoczesnej technologii i wzrost zainteresowania społeczeństwa portalami internetowymi spowodował wzrost omawianych przestępstw. Jak podaje Agata Łukasiewicz w Rzeczpospolitej w pierwszym półroczu 2018 roku za zniesławienie skazano aż 152 osoby, zaś w całym 2017 roku  – 261. Z kolei przestępstwo znieważenia stało się podstawą wydania 172 wyroków. 

Przewiduje się, że liczby te będą stale rosnąć, co jest związane nie tylko z rozwojem internetowych technologii, ale też z obecną sytuacją pandemiczną, która wywołała spór w społeczeństwie, a także związane z nią niepokoje społeczne. 

Odpowiedzialność karna i cywilna

Zarówno w przypadku zniesławienia, jak i zniewagi Kodeks karny przewiduje karę grzywny albo karę ograniczenia wolności. Co więcej, jeśli sprawca popełnia jedno ze wspomnianych przestępstw za pomocą środków masowego przekazu podlega karze grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. 

Oprócz zasądzenia jednej z wyżej wymienionych kar, sąd może orzec wobec sprawcy nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego. Nawiązka ma na celu realizację funkcji kompensacyjnej prawa karnego, która polega na potrzebie naprawienia szkody wyrządzonej pokrzywdzonemu przez sprawcę przestępstwa. 

Również możliwe jest załatwienie sprawy drogą cywilną, gdyż art. 23 Kodeksu cywilnego reguluje ochronę dóbr osobistych, a następujący po nim artykuł (art. 24 k.c.) stanowi, że ten, którego dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.  

Niebagatelną zaletą rozwiązania sprawy na drodze cywilnej jest szerszy zakres żądań pokrzywdzonego, gdyż obejmuje, np. obowiązek przeprosin w określonej formie. Z kolei, sprowadzenie sprawy na drogę karnoprocesową wiąże się z mniejszymi kosztami i bardzo często (choć nie zawsze) niższymi nawiązkami niż zadośćuczynienie w postępowaniu cywilnym. 

Zatem zarówno postępowanie karne, jak i cywilne wiąże się z wieloma korzyściami, ale też stratami. Do pokrzywdzonego należy decyzja, którą drogę wybierze. Również nie ma obowiązku kierowania sprawę na drogę sądową, albowiem aby pociągnąć sprawcę do odpowiedzialności cywilnej niezbędne jest wniesienie powództwa, a w postępowaniu karnym oba przestępstwa ścigane są z oskarżenia prywatnego. 

Autorka: Joanna Osowska

https://www.karh.pl/prawo-karne/odpowiedzialnosc-za-znieslawienie-i-zniewage/

https://www.rp.pl/Prawo-karne/305309884-Wzrost-liczby-procesow-o-znieslawienie—przyczyny.html

- Advertisement -

Więcej artykułów

Zostaw odpowiedź

Please enter your comment!
Please enter your name here

Najnowsze artykuły