poniedziałek, 14 czerwca, 2021

Zorganizowana grupa przestępcza – jak rozumieć ulubione przestępstwo mediów?

Przeczytaj koniecznie

Charakterystyczne cechy zorganizowanej grupy przestępczej 

Odpowiedzialność karna za bycie członkiem/członkinią zorganizowanej grupy przestępczej jest ukształtowana przez, powyżej przywołany, art. 258 KK. Warto zauważyć, że pomimo tego, iż termin „grupa przestępcza” trafił do słownika mowy potocznej, jest to termin ściśle prawniczy. Potwierdził to wyrok SN o sygn. akt III K 66/13 „do oceny danego związku osób jako tego rodzaju grupy w rozumieniu art. 258 KK jest uprawniony sąd orzekający, zaś oskarżony może co najwyżej kwestionować przesłanki istotne dla takiej prawnej oceny”. 

Oprócz tego, podążając za doktryną, by w ogóle taka grupa zaistniała, muszą w niej działać przynajmniej trzy osoby. Uczestnicy i uczestniczki takiego przedsięwzięcia muszą ustalić jak w ich przestępczej działalności zostanie ukształtowane kierownictwo oraz działać na podstawie planu. Sąd Apelacyjny w Krakowie,  w swoim orzeczeniu w sprawie o sygn. akt II AKa 123/02, w sposób przejrzysty wskazał charakterystyczne cechy grupy przestępczej, którymi są „pewna wewnętrzna struktura organizacyjna (choćby z niskim stopniem zorganizowania), jej trwałość, istnienie więzów organizacyjnych w ramach wspólnego porozumienia, planowanie przestępstw, akceptacja celów, trwałość zaspokojenia potrzeb grupy, gromadzenie narzędzi do popełnienia przestępstw, wyszukiwanie miejsc dla przechowywania łupu, rozprowadzania go, podział ról, skoordynowany sposób działania, powiązania socjologiczno-psychologiczne między członkami grupy”

We wcześniejszym artykule o przestępstwach białych kołnierzyków, zostało wspomniane, że osoby zaliczające się do white-collars (https://www.businesslaw.pl/white-collar-crimes-czyli-krotka-historia-bialych-kolnierzykow-oraz-ich-przestepstw/) zaczęły wypierać klasyczne grupy przestępcze. Któż przecież w dobie dzisiejszych wątpliwych jakościowo hitów kinowych Patryka Vegi nie słyszał o mafii paliwowej czy gangu obcinaczy palców, które odznaczały się dużą aktywnością w ramach przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu. W podobny sposób przemocowa działalność dawnych mafii została ukazana w filmie pt. „Jak zostałem gangsterem”. W dzisiejszych czasach wymuszenia czy rozboje zeszły na dalszy plan, a zorganizowane grupy przestępcze działają w bardziej wyrafinowany sposób, wykorzystując swoją wiedzę o np. rynkach kapitałowych oraz kontakty, które zdobyły w trakcie negocjowania różnych kontraktów biznesowych, wystrzegając się przemocy oraz powodując wielomilionowe straty dla Skarbu Państwa.

Stopień zorganizowania

Sama nazwa wskazuje, że sposób w jaki działa dana grupa przestępcza jest niezwykle istotny dla kwalifikacji karnoprawnej. Należy tutaj podkreślić, że znamion tego nie wyczerpuje współsprawstwo, grupa osób, która jest ze sobą powiązana przez więzy krwi bądź towarzysko, czy też luźniejsze połączenie kilku osób, zwane w prawie karnym szajką. Przestępcze działanie okazjonalnie, czyli kolokwialnie ujmując „od czasu do czasu by coś zarobić niekoniecznie zgodnie z literą prawa” ludzi, którzy utrzymują ze sobą kontakt na stopie prywatnej również nie będzie skutkowało odpowiedzialnością za popełnienie czynu z art. 258 KK. 

Ponownie w sposób modelowy problem ten tłumaczy orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Krakowie tym razem w sprawie o sygn. akt II AKa 92/08, wskazując na chociażby minimalne ustalenie metodycznego działania  takiej grupy: „choćby niewysokiego stopnia powiązań organizacyjno-hierarchicznych pomiędzy jej członkami, zatem stwierdzenie elementów statycznych niezależnych od elementów dynamicznych, a to powiązań umożliwiających popełnienie przestępstwa we współdziałaniu z innymi osobami. Rodzaj tych więzi może być rozmaity, lecz zawsze należy do nich istnienie wyraźnie wyodrębnionego ośrodka decyzyjnego (przywództwa) oraz w miarę stabilnego podziału zadań i funkcji wewnątrz grupy, powiązań między jej członkami.”

Kolejną istotą zorganizowania jest przywództwo. By nastąpiła kwalifikacja czynu z art. 258 KK nie musi istnieć skonkretyzowany ośrodek decyzyjny, ponieważ, jak celnie zauważa judykatura, struktura nie musi być tylko i wyłącznie pionowa, ale może także przybrać postać poziomą, co moim zdaniem jest ukłonem w stronę białych kołnierzyków, które działając wspólnie nie będą wybierać jednego przywódcy, ponieważ każdy/każda z członków/członkiń takiej grupy będzie w takim samym stopniu osobą decyzyjną.

Związek przestępczy 

Jego charakterystyczną cechą jest wyższy stopień zorganizowania. W związku przestępczym również musi być przynajmniej trójka członków/członkiń, jednakże od grupy przestępczej różni się tym, iż ma oznaczone kierownictwo tj. występuje wyżej wspomniana relacja pionowa pomiędzy osobami do niego należącymi, cechuje się znaczną dyscypliną oraz ma ustalone zasady członkostwa, a do tego dąży do jasno określonego celu, którym może być chociażby pewna idea.

Zorganizowana grupa przestępcza a przestępczość gospodarcza

Na swojej stronie Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego sama zauważa, że na ten moment zorganizowane grupy przestępcze skupiają się na czynach wymierzonych w bezpieczeństwo obrotu gospodarczego. Oprócz opisywanych już mafii VAT-owskich, grupy te realizują swoje przestępcze zamiary na rynkach bankowych, kapitałowych czy też ubezpieczeniowych. Ustawodawca uznał ten problem za na tyle poważny, że pierwszą instancją dla osób oskarżonych o czyn z art. 258 KK jest Sąd Okręgowy, a postępowanie przygotowawcze prowadzone jest przez prokuratora w formie śledztwa. 

Ponadto, w przypadku czynu z art. 258 § 4 KK wymagana jest obligatoryjna obrona w trakcie postępowania prowadzonego przez sąd. Należy także pamiętać, że w przypadku znalezienia się w kręgu osób podejrzewanych o udział w takiej grupie warto jak najszybciej zasięgnąć porady prawnej u adwokata/adwokatki czy też radcy prawnego/radczyni prawnej, ze względu na bolączkę polskich sądów, jaką jest automatyzm w wydawaniu postanowień o zastosowaniu tymczasowego aresztowania. Z dużą dozą ostrożności można stwierdzić, że ten środek zapobiegawczy stał się już w naszym kraju instytucją aresztu wydobywczego, będąc głównie stosowanym w celu złamania podejrzanego/podejrzanej o popełnienie czynu z art. 258 KK. Jednak problem ten jest na tyle istotny, że jego opracowanie stanowi materiał na osobny artykuł.
Autor: Konrad Nowicki

- Advertisement -

Więcej artykułów

Zostaw odpowiedź

Please enter your comment!
Please enter your name here

Najnowsze artykuły